Галын домог

Хүний үүслийн тухай өчнөөн янзын үлгэр домог, шинжлэх ухааны судалгаа, баримт сэлт, кино ший арвин бизээ. Харин энд хүн хэрхэн үүссэн тухай, галыг хэрхэн олсон тухай Монгол домгийг Онгодуудын айлдсанаар сонирхуулъя.

Өдгөөгөөс 9 буман жилийн тэртээ хүмүүн амьтны айгаас ялгарч эхэлжээ. Хижи гөрөөс ижил төрлөө барьж идсэнээс цээрлэл хүртэн ган зуд, гачигдал зовлон, тахлын учигт үгүйрэх шахахад Дэлхий ээж ивээж хижи гөрөөсийг оюунт болгож хөглөн Өхий Буурал Ээжийг төрүүлжээ. (27Онгодын буултыг тэмдэглэсэн тэмдэглэл, 151-р тал)

Тэр цагаас хижи гөрөөс гэхээ больж Мангдайн биеийг олсон Манхан цагаан уулын Өхий Буурал Ээж хэмээн бөөгийн дуудлагад алдарших болжээ. Өхий Буурал ээжийн 3 хөвүүн болох Чонон Хөвүүн, Бодон хөвүүн, Буган хөвүүн гурав тахлыг зайлуулагчийн шидийг олж, галыг номхотгосон домогтой. Ийнхүү Монголчууд хүмүүн анх галыг гаршуулж, галын онгон сүнстэй харилцах болсноос үүссэн гэж үздэг. Амьтны айгаас ялгаатай нь хүмүүн оюунт ажгуу. Оюуныг илтгэх нь Хий, Чийг, тоос гурвын тэнцэтгэлийг олж галыг асааж буйгаар илтгэнэ.

Share

Бага Хаадын үе олон ангит киноны тухай

Бага Хаадын үе гэдэг олон ангит кино МҮОНТ-ээр орой бүр 10:30д гарч байна. Өчигдөр 3,4-р ангийг нь үзлээ. Өдөр бүр 2 анги гардаг юм байна. Нийт 22 хааны түүхийг 20 ангид багтаан хийсэн гэнэ.

Дэлхий талыг эзэлж явсан Хүчирхэг Монголчууд хэрхэн жижгэрч ямар хувь заяаг туулсан тухай гашуун хэдий ч мэдвэл зохих үйл явдлууд гарч байна. Харамсаад л үзэв. Хайран ч сайхан Монгол минь, Өвөг Дээдсүүд минь гэж халаглалаа.

Share

Монгол тулгатны 100 эрхэм Ш.Чоймаа

Үнэхээрийн гайхалтай. Монгол хүн бүр үзээсэй.  Чоймаа гуай 1989 оноос эхлэн Монгол бичгийн хичээл МҮТВ-ээр явуулдаг байсан. Ямартай ч би жаахан байхдаа Оросын Рекордс ч билүү нэг хар зурагтаар энэ нэвтрүүлгийг үздэг байж билээ. Энэ нэвтрүүлгээс ая нь сэтгэлд хамгийн их хоногшжээ. Мөн Чоймаа гуайн Монгол бичиг хэрхэн бичдэг нь нүдэнд үзэгдэх шиг болдог. Самбар дээр яаж тэгж гоё бичдэг юм болоо гээд дараа нь сургуульд ороод самбар дээр бичиж үзээд өөрөөсөө ичсэн. Тэгээд яаж ч хичээгээд самбар дээр сайхан бичиж чаддаггүй л байсан юм. Тэр үеийн хичээлийн самбар Шохойгоор бичдэг байсан. Одоо бол Пламастраар бичдэг болсон.

Share

Д. Мөнх - Очир: МОНГОЛ - ХХ ЗУУНЫ АНХНЫ ҮНДЭСТЭН-УЛС МӨН

Монгол Улсын тусгаар тогтнолын тэгш нэгэн зууны их ойн жил айсуй. “Ой” хэмээгч монгол үгийн салаа утга нь нэг талаас хөвч их мод, нөгөө талаас ой ухаан, тогтоолт санамж гэсэн санааг илэрхийлэх тухайд хэдэн жилийн өмнө Я.Долгоржав багш (өдгөө Монгол Улсаас БН Куба Улсад суугаа Онц бөгөөд Бүрэн эрхт Элчин сайд) нэн сонирхолтой байдлаар, басхүү ихийг бодоход өдөөн дуудаж бичсэн билээ. Түүхт ой хэмээгч нь үндэстний ой санамжийн илэрхийлэл болох тул ач холбогдол нь үүнд оршин буй гэсэн сайхь эрдэмтний санаанд тулгуурлан Монгол Улсын хамгийн чухал тэмдэглэлт ой - тусгаар тогтнолын 100 жилийн ойг угтуулан, 99 дэх жилийн босгон дээр бидний хамтын ой санамжин дахь зарим ташаарлыг хөндөхийг зорилоо.

Share

Жанжин Д.Сүхбаатарын захиас

Д. Сүхбаатарын хойчийн эрхэмүүдэд захисан захиас

Хойч ирээдүйн эрхэм дүү нарын гэгээн лагшин тунгалаг, эрхэлсэн ажлыг зохицолдуулан гүйцэлдүүлэх нь алдаагүй нягт сайныг асуух юун билээ. Молхи миний бие өдгөө харийн түрэмгийнүүдийг үлдэн хөөхөд нэгэн чиг санаагаар зүтгэж өөрийн өчүүхэн хүчийг ардын дунд нэмэрлэсэнээр эл үйлс маань нэгэнт тусыг олж тусгаар Монгол улсаа байгуулан гэрэлт Богд багш хутагтаа ширээнээ залсаар төдий л их удаагүй байна. Та бүхэндээ сургамжлан захихын тулд, өргөн гол гатлуулж өндөр уулсыг давуулан халагдан улирах он цагийг дамнуулан энэхүү захидал мэтсийг хичээнгүйлэн сонсгож гарт тань бариулж байна. Гэгээн богдын айлдсанаар нэгэнт захидал мэтс нь үеэ гээж (цахим) шуудан бий болсон байх ба, хэрэв ийм бөгөөс утасны үзүүр (дэлгэцийн араас) мэндийг тань мэдэж амрыг эрье.

Share

Чингис Хаан оюуны гоц чадвартай ер бусын хүн байв уу, аль эсвэл ...

Философийн ухааны доктор, Шинжлэх Ухааны Гавьяат зүтгэлтэн Н.Хавх,

Энэ дэлхий дээрх амьдралын утга учир,шалтгаан, зураг төөргийг амьд биетийн амьдарч буй газар нутгийн байгаль цаг агаараар нь, эсвэл тэнгэр огторгуйгаар нь, эсвэл энэ хоёрыг шутэн барилдуулан тайлбарлах, ийм л гурван зам, хувилбар бий. Энэ талаасаа өрнө, дорныхны танин мэдэх арга ухаан төстэй юм шиг хэрнээ, ялгаатай. Ялгаатайдаа бүүр эсрэг. Дорно дахины ухаан, мэдлэг бугд л од, гариг эрхсийн хөдөлгөөн, тэнгэр огторгуйтай холбоотой, түүнээс улбаатай байдаг. Эдгээр ухааны цаад нарийн, гүн гүнзгий агуулгыг орчин цагийн шинжлэх ухааны холбогдох агуулгатай дуйцүүлэн одоогоор хараахан тайлбарлаж чадаагүй байгаа бөгөөд, туүнийг юм юман дээр тухайн тохиолдолд Эзэн Чингисийн жинхэнэ төрхийг судлан шинжлэхэд арга зүй болгон шууд хэрэглэхэд бэрхшээл их бий. Тиймээс суут хүний тухай гол төлөв европын гун ухааны холбогдох онол, сургаалыг арга зүй болгох замаар Чингис хааны жинхэнэ дүр төрхийг гаргаж тавихыг зорилоо.

Share

Тэнгэр Монгол Газар ном унших татах

Эзэн Чингис Хааны айлдсан Эзэн би эргэн ирлээ айлтгалын тайлбар, түүнтэй холбогдсон Аянга удганы түүхийн тухай Тэнгэр Монгол Газар номын албан ёсны хувилбарыг үнэ төлбөргүй унших болон татахаар тавьж байна. Номыг уншиж амжаагүй болон унших боломжгүй алс хол, хилийн чанад, гадаадад байгаа хүмүүст зориулан онлайнаар тавьж буй юм.

Чингис Хаан Хөх Монголдоо эргэн заларсныг Монгол хүн бүр мэдэх эрхтэй бас ёстой тул Тэнгэр Монгол Газар номыг хүн бүхэн унших, цааш нь дамжуулах, түгээх, хэсэгчлэн болон бүтнээр нь хэвлэх, блог сайтууддаа нийтлэх эрх нээлттэй. Хөх Толбот Монгол хүн бүр Эзэн Чингис Хаан Монголдоо эргэн заларсныг Дэлхийд зарлан тунхаглахтун. Салхи мэт түгээгтүн.

Жич: Тэнгэр Монгол Газар номыг ашгийн зорилгоор хэрэглэхийг хатуу хориглоно. Хэрхэхийг Тэнгэр мэдэх Тэнгэрийн ном болно.

Номыг татах бол ном унших хэсгийн доор байгаа Download гэсэн товчийг дарна уу. Санал сэтгэгдлийг https://www.facebook.com/groups/Chingis фэйсбүүк групээр солилцоно.

НОМ ТАТАХ

Share

Алтан Судрыг үгүйсгэгчдэд сануулах нь

Сорхагтани Бэхи хатан бичиж Хөх Нохой овогтынхон 15 өртөөлөгч дамжуулан амаар уламжлагдаж ирсэн энэ судрыг 15 дахь өртөөлөн цээжлэгч Ж.Нүрзэд агсан Өв Монгол хэлнээс 26 жилийн турших уйгагүй хөдөлмөрөөрөө хөрвүүлэн анх 1999 онд ном болгон хэвлүүлсэн билээ. Энэ номын тухай миний блогт хангалттай тайлбар бий.

Харин саяхан Галаарид гуайн блогоос Энэ ном бол Сорхагтани хатны судар биш худал ном гэж хэлсэн Нагаанбуу гэдэг хүний нийтлэл байхыг олж үзээд ийнхүү нийтлэл бичиж байна. 

Эхлээд тэр нийтлэлийг хүргэе. эх сурвалж: http://galaarid.blogspot.com/2010/03/blog-post.html

Share

Алтан Дээд Гэрээ ном татаж авах

“ХӨХ МОНГОЛ-ыг нүүдлийн соёлоор бадраах ИХ ЗАСАГ-ийн Алтан дээд ГЭР ИЭ”түүх, соёлын хосгүй үнэт бүтээл, энэхүү амин судрыг гадаадад байгаа Монголчууд болон цаасан хэвлэлээр унших боломжгүй хүмүүст зориулж Тэнгэр Монгол Газар блогоос PDF файл болгон хөрвүүлэн үнэ төлбөргүй түгээж байна. Хөрвүүлэхдээ хуудасны дугаарлалт, өрөлт зэргийг өөрчлөлгүй цаасан номтой яг ижил байдлаар хийсэн бөгөөд зарим нэг газар бага сага форматыг нь янзалсан.

Share

Алтан Аялгуу хэмээх гайхамшигт номын талаар өгүүлэх нь

Чингис хааны бага хүү Тулуйн эхнэр Сорхагтани Бэхи Хатан 1251 онд Монголын Эзэнт Гүрний 4 дэх их хаан, өөрийн хүү Мөнхийг хаан ширээнд суух ахуйд их хаанд нэгэн зүйл номыг өгсөн нь одоогийн бидний мэдэх АЛТАН АЯЛГУУ юм. Энэхүү номыг 1251-1999 он хүртэлх хугацаанд Хөх Нохой Овогтынхон ам дамжуулан маань мэгзэм мэт өртөөлөн цээжилсээр 15 дахь үеийн өртөөлөгч Журнайн Нүрзэд агсан орчин цагийн Монгол хэлнээ анх буулгажээ. Энэ их нүсэр бөгөөд хүндтэй алба үүргийг 748 жилийн турш тасралтгүй залгуулж энэ амин судрыг өнөөгийн бидэнд хүргэн ирсэн Хөх Нохой Овогтынхон мөн 26 жилийн уйгагүй хөдөлмөрөөр, амь амьдралаа зориулан орчин цагийн Монгол хэлнээ хөрвүүлсэн Нүрзэд агсан тэдний гэр бүлд бүх Монголчууд талархах ёстой.

Share

А.Эрдэнэбат: Зэв Сүбээдэй нарын гайхамшигт аян дайн

Энэ бол одоо болтол бүх л үеийн цэрэг дайны түүхэнд гарч байгаагүй асар том бөгөөд итгэхийн аргагүй аян байсан гэж цэргийн түүхчид санал нэгдэн дуу алддаг ажээ. Чухамхүү энэхүү сэтгэлд багтмааргүй аян л Ертөнцийг байлдан дагуулагчын өөрийн хийж хэрэгжүүлсэн олон аян дайнаас илүүтэйгээр Монголын морьт цэргүүд хаана ч хүрч очдог хэзээ ч ялагдашгүй байдаг тухай үлгэр домог мэт санаа бодол, хэл яриа үүсэхэд нөлөөлжээ. 

Share

Гайхамшигт Амазон-Монгол бүсгүйчүүд

Сүүлийн 3-4 жил генетикийн судалгаа, дэлхийн хэвлэлийн гол сенсаци нь монгол эр хүний ген буюу тэдний нэрлэснээр Чингэсийн супер ген байлаа. Монголчуудын эзэлж байсан улс орны эр­чүүдийн долоон хувьд буюу 25 сая шахам хүнд байх магадлалтай, эр удмаа дагадаг, хүчирхэг амьдрах чадвартай ген монгол эрчүүд дунд бараг 100 хувь байдгийг Чингэсийн ген гэж нэрлэн гайхан судалж байна.

Share

ИХ ГҮРЭН ЗАДРАВ

ИХ ГҮРЭН ЗАДРАВ

1206 онд уудам тал хээрийн нүүдэлчид нэгдэн нийлсэнээс хойш бараг хагас зуун хүрэхтэй үгүйтэй богино хугацаанд өмнө зүг Ява, Суматрын шүрэн арлуудаас умард зүгт Хар далайн чинад хүртэлх өргөн уудам нутгийг ээлж дараалан монгол морины туурай тамгалсаар дөрвөн зүг, найман зовхисыг нэгтгэн хураасан монголын их эзэнт гүрэн байгуулагдсан юм. Хэрэв энэ эрчим хэвээр үргэлжилсэнсэн бол чухам юу болохыг зөвхөн хөх тэнгэр л мэдэх билээ.

Гэвч цаашид энэ их улс хэвээр оршин тогтнох бололцоогүй болж, түүнийг бүрэлдүүлж байсан Хант улсууд дотоод агуулга хийгээд үзэгдэх хэлбэрийн хувьд ч харилцан адилгүй цоо шинэ бие цогц болон салан тусгаарлаж эхэлсэн байна. “....Газар бүр байгуулсан монголчуудын төр хөгжиж өсөөд бойжилт хөгжлийн ийм шатант хүрчээ. Энэ нь зүйрлэвээс дан эсүүд хөгжиж өсөөд хэд хэдэн шинэ цогц бие болон тусгаар амьдралыг эрхэмлэн ийш тийш өөрийн эрхгүй тэмүүлэхийн адил...” хэмээн энэ үйл явдлын тухай Л.Гумилев урнаар тодорхойлон өгүүлжээ. Үнэхээр ч эдгээр хант улсууд нь гуч дөчин жилийн өмнөхтэй адилаар хүчээр нэгэн тугын дор нэгтгэхэд нэн бэрхтэйгээр чанарын цоо шинэ агуулгаар баяжжээ. Учир нь монголчуудын нэгтгэсэн улс түмнүүд даан ч олон янз байв. Эртний соёлтой Перс, Армян, Гүрж нар, Уйгурууд хийгээд ой ширэнгийн зэрлэгүүд, хэзээ ч биесээ үзэж чаддаггүй байсан Хятад, лалынхан хийгээд европын загалмайтнууд, Күнз хийгээд бурхны суртлыг дагагсад, үндэс нэгтнүүддээ гадуурхагдсан шийт, несторионууд. Гал ус мэт харш олон үндэстэн, сурталтнууд гагцхүү “Монголын энх төрийн бодлого”, “Төрийн алтан аргамж”-ийн ачаар нэгэн захиргаан дор эв найртайгаар бүтэн жарны туршид оршив. Гэвч тэдний өвөрмөц чанар нь уулаасаа харилцан эсэргүүцэлдэх учир хялбархан ижилссэнгүй. Ийнхүү мориноос бууж энэ их улсыг түвшитгэн бүтээн байгуулах цаг ирэхэд л тус бүрдээ өөр өөрийн өвөрмөц байдлаа харуулж эхэлжээ.

Share

ОДДЫН ЖАГСААЛ ДУНД СҮБЭЭДЭЙ БААТАР ТӨРСӨН НЬ....

ОДДЫН ЖАГСААЛ ДУНД СҮБЭЭДЭЙ БААТАР ТӨРСӨН НЬ....

Сарьдаг уулсын үзүүр шувтрах ой хөвчийн хязгаарт 1175 оны хөх морин жилийн өвөл цас багатай ч, чөтгөр ч тогтомгүй ер бусын их хүйтэн болов. Ан араатан, жигүүртэн бүгдээр их хүйтнээс дайжин хаашаа ч юм хулжин одоцгоож, өнчин сондгой ургасан ганц нэгэн модод салхи өчүүхэн төдий хөдлөхөд тас нясхийн хугарч байхад харин энэ хохь хүйтэнд хөвчийн аглаг гүнд, тэр их ой хөвчийн амь халууныг нь хадгалах мэт тэсч хоцорсон ганц өтөг гэр байх нь Урианханы харлаг дархан Жарчуйдайнх юм. Жарчуйдай дархан энэ жил 13 нас хүрч, эцгийн хөөрөг тулмыг хөдөлгөхтэйгээ болж буй Зэлмэ хүү, өнөө маргаашгүй болсон тулгар биетэй эхнэр Омол хийгээд өрх гэрийнх нь хүнс хоолыг залгуулдаг хайнагийн гурван үнээ, хоёр эр бяруутайгаа энэ хүйтэнд үлдсэн нь санамсаргүй хэрэг биш ажээ.

Share

МӨНХ, ХУБИЛАЙ НАРЫН ЗӨРЧИЛ

МӨНХ, ХУБИЛАЙ НАРЫН ЗӨРЧИЛ

Мөнх их хаан ор суусан даруйдаа 1252 оны долоон сард одоогийн БНХАУ-ын Юннань муж болон Сычуань мужийн баруун өмнөд хэсэгт 937 оноос оршин тогтнож байсан Хятадын Дали улсыг түвшитгэх, улмаар Өмнөд Сүн улсыг байлдан дагуулах үүргийг дүү Хубилайдаа даалгав. Дали улс нь хүчирхэг Өмнөд Сүн улстай хийх дайны чухал түшиц газар болох учиртай байж. Хубилай болон жанжин Урианхайдай нарын удирдсан цэрэг 1253 онд Дали улсыг түвшитгэсэн нь өмнөд Сүн улстай баруун өмнөд хязгаараар нь шууд хил хаяа нийлэх болжээ. Гэвч Хубилайн өмнөд Сүн улсад хийх аян дайн хүчтэй эсэргүүцэлтэй тулгарч, дөрвөн жилийн туршид сунжран удаашрав. Байлдааны ажиллагаа Янчжо хот, Хөх мөрний сав газраас Сычуань муж хүртлэх өргөн уудам газрыг хамран өрнөсөн бөгөөд монголын талд Умард хятадын зарим цэргийн жанжид өөрсдийн анги нэгтгэлүүдтэйгээ оролцсон байна.

Share

ХҮННҮГИЙН МОДОН ЦУУР

ХҮННҮГИЙН МОДОН ЦУУР

Амбан захирагч хөлөө гурвантаа сэлгэв. Хотын захаас хөдөө тийш гардаг замын эхэн болох хуучин цагийн чулуун гүүрэн дээр тэрээр үүр цайхаас өмнө ирж зогссон бөлгөө. Дэргэд нь улаан хажлага бүхий цацагт хуараар чимсэн гоёмсог сүйх тэрэг бэлнээ бөгөөд шадар аягач нь өглөөний цайгаа уухыг сануулсан ч тэрээр гүүрний чанадаас ирэх холхи замын үзүүрийг сэтгэл догдлон ширтсээр байлаа.

Учир нь тэр замаар аль эртнээс нааш хүслэн болсон номын их арш ирэх учиртай. Өглөө үүр цайх үест чулуун гүүрний эсрэг талын үзүүрийн дэнлүүний гэрэл сүүмийх төдий харагдаж байсан манан аль хэдийнэ шингэрч, уг гүүр лүү ирэх замын үзүүр намар цагийн шаргал зэгсэн дундаас тодхон харагдах болоод байв. Ратнаманьти* аршийг Лоян хотноо байх Ашид амгалан сүмээсээ гадагшилж Жияньд очиж номын буян хурах болсоныг дуулаад замдаа үл ялиг саатан манай хотоор дайраад гарахгүй юу хэмээн Циму захирагч** элчийг илгээсэнд арш нааштай хариу өгчээ.

Share

ЭГНЭШГҮЙ НӨХРИЙГ ОЛОВ

ЭГНЭШГҮЙ НӨХРИЙГ ОЛОВ

Түүхэн туурь

Саритай*(1) хорчи Гуулин*(2) улсын ван Цой У*(3)-гийн элчийн мэдээг авмагц түрхэн буудаллаад байсан Кэгён*(4)-оос тус улсын умард хил дээрх цайз Кучжу*(5)-гийн зүг яаран сандран мордов. Бүх замын туршид өчүүхэн ч зогссонгүй, завсар чөлөөгүй морьдоо шавдуулан довтолголоо. Итгэлийг гутааж, элчийг удаа дараа хөнөөн талсан*(6) Гуулин улсыг дайлан номтгохоор “Хааны зарлигийг сонс: Тэнгэрийн хүчин энэ байна. Тэнгэр өгүүлэх нь: Бид та нар бууж өгөх, эсхүл тэмцэлдэх үү гэдгийг асуулгахаар Саритай хорчийг явууллаа” хэмээх Их хаан Өгөөдэйн зарлигтай сүр хүчин төгөлдөр Хорчид тийн яарах нэгэн учир байжээ. Тэрээр хагас жилийн өмнө Гуулин улсын ван Цой – У- гаас ял асуухаар их цэргийг дагуулан Амноккон мөрнийг түргэн урсгалаар нь гатлан тус улсынумард хил рүү хөл тавин орсоор анх түрүүнд Кучжу цайзад халдсансан.

Share

БАТ, СVБЭЭДЭЙ НАР ДОРНОД ЕВРОПТ

БАТ, СVБЭЭДЭЙ НАР ДОРНОД ЕВРОПТ

1241 он. Европ дахин айдас түгшүүрт нэлэнхүйдээ автлаа. Энэ үеийг хүртэл хүчирхэг, чадалтайдаа эрдэж явсан Герман хийгээд Франц, Бургунд, Испаничууд байгалийн аргалашгүй гамшиг, хөнөөлт сүйрэл мэт нөмрөн ирж буй айдас хүйдсийн өмнө яах ч аргагүйдэн барьц алдлаа. Англи эх газраас харилцаагаа таслан, түгшүүрт өдрүүдийг чимээгүйхэн хүлээж байв. Нормандын засагчид тэрхүү айдаст автан, загас барихаар далайдаа гарч чадахгүйгээс Скандинавын эрэг орчмоор өлсгөлөн нүүрлэж эхэлжээ. Сүм хийдийн газруудад аврал мөргөлийн уншлага өдөр шөнөгүй түгшүүртэйеэ дүнгэнэж, язгууртан ихэс дээдсүүд үр ашиггүйгээр дэмий л зөвлөлдөн, хуягт баатар эрс нь дүнсийн дуугаа хураасан тийм өдрүүд үргэлжилж байлаа. Худалдаачид наймаачдын хөл татарч, малчид, гахайчид хэн нэг морьтны бараа үзэгдмэгц хамаг байдгаа хаяад ой руу чавхдацгааж, хээрийн замд хэрмэл санваартнуудын бараа тасарч… Энэ цагийг хүртэл өөрсдийгөө ертөнцийн төв, соёлт ертөнц, бусдыг иргэншээгүй зэрлэг бүдүүлэг омог аймгууд мэтээр төсөөлөн ойлгож байсан, Дорно зүгийн газар зүйн хийгээд бусад мэдлэг нь Их Александрын хүрсэн Инд мөрнөөс цааш халиагүй Европчуудад энэ үйл явдал нь дэндүү ойлгомжгүй, ой ухаанд нь үл багтах оньсого таавар мэт байсан агаад тэднийг урьд өмнө ч, хожим хойно ч хэн ч тийм ихээр түгшээн, цочоож байсан нь үгүй.

Share

СОРХУГТАНИ БЭХИ ХАТАН

ЧИНГИС ХААНЫ ДАРХАН БЭР, МОНГОЛЫН ТУЛГАР ТЄРИЙН НЭРТ ЗYТГЭЛТЭН

Монголын түүхэнд нэр, мөрөө дурайтал нь үлдээсэн гайхамшигтай эмэгтэйчүүд цөөнгүй бий. Алун гоо, Өүлэн үжин, Бөртэ сэцэн, Цэвэр хатан (Чаби), Мандухай сэцэн, Ану хатан зэрэг төрөө түшилцэж явсан олон хатад, Агай шүлэгчээс эхлээд Э.Оюун, Удвалыг хүртлэх оюун билэгт монгол бүсгүйчүүд. Та бидний сайн мэдэх Мандухай цэцэн хатан бол ердийн нэг эр зоригтой бүсгүй байсангүй. Улс төрийн алсын хараатай том бодлоготон, холч мэргэн ухаантай төрийн зүтгэлтэн, цэрэг дайны гарамгай сратегич, удирдагч байлаа. Түүний хажууд өнөө дэлхий нийтээр мэддэг, гайхан шагширдаг Францын Жанна Д Арк бол зүгээр л нэг тосгоны эр зоригтой, зөн билэгтэй эмэгтэй төдийхөн юм. Тэдгээр гайхамшигт монгол бүсгүйчүүдийн нэг, Эзэн Богд Чингис хааны хамгаас хайртай Дархан бэр, Монгол төрийн нэрт зүтгэлтэн, оюун билэгт Сорхугтани Бэхи хатны тухай энд өгүүлье.

Share

Б.Наминчимэд: ТУСГААР ТОГТНОЛЫН ТУХАЙ АЛАГ ЦООГ ТЭМДЭГЛЭЛҮҮД

11 сарын 26-нд болох Тусгаар тогтнолын өдөрт

... Наран ургах зүгт эх орон минь бий гэж Насад мөнхөд залбирч явлаа ...

Дорнын эртний сонгодог найргаас
“ЧИНГИС” АРХИНЫ ХООСОН ШИЛ БА ЭХ ОРОН
Нью-Йорк хотоос Блүүмингтонд түр ирээд байсан Тайванаас гаралтай Лий хэмээх нэгэн эртэй нэгэн орой жаахан суув. Лий маань хаанаасаа ч авсан юм нэг том шилтэй, цэнхэр ярликтэй “Чингис” архи гаргаж биднийг дайллаа. Бидэнтэй хамт хэдэн төвд залуус байсан юм. Төвдүүд ч бас архи, пиво гаргацгаав. Төвдүүд халамцаад дуулцгаалаа. Төвд дуугаа дуулав, хятад дуу дуулав, тэдэн дотроос нэг дуу яах аргагүй миний мэддэг дуу байх юм. Би энэ одоо би хэзээ хятад дуу мэддэг болчихов оо гэж гайхаж байтал харин Манай ардын дуу “Арван тавны сар”-ыг хятадаар, ялимгүй хятад аялгуу оруулаад дуулсан нь тэр байж. Хятаддаа энэ дуу бэст гэнэ шүү.

Нэг халамцсан төвд залуу хоосорсон архи, вино, пивоны шилнүүдийг цуглуулаад савхаар цохилуур хийн дуу оруулан дагав. Авьяастай төвд юм аа. Тэр шилнүүд дотор нөгөөх Лий-гийн гаргасан “Чингис” архины хоосорсон шил ч бас байлаа. Гэнэт Лий маань том дуугаар ууртай нь аргагүй хашгичин биднийг бүгдийг нь цочоолоо. Дуулж байсан нь дуугаа хураан, ууж байсан нь хундагаа тавин бүгд Лий-г гайхан харав. Лий-гийн нүд ууртай дүрэлзэн, нөгөөх сайн дурын хөгжимчин залуу руу ухасхийж, өмнөө өрсөн шилнүүд дотроос “Чингис” архины хоосорсон шилийг шүүрч аваад элэг зүрхэндээ наагаад, хүүхэд шиг бүүвэйлж, энхрийлж гарлаа. Тоглоогүй, бүр үнэнээсээ шүү. Тэгээд хөлстэй цамцаа тайлаад түүндээ нөгөө хоосон шилээ нандигнан боож тэврээд гарч одлоо. Түүний энэ сонин үйлдлийг бид бүгд гайхаад л өнгөрсөн. Харин хэдэн өдрийн дараа түүнийг явах үед тэр орой яагаад тийм хачин ааш гаргасныг нь лавлавал “Би Монгол хүн” гэж билээ. Тэгэхнээ нь хятадаас Тайванд дүрвэж очсон монголчуудын удмын хүн байж. АНУ-д ирээд 32 жил болсон гэсэн. Монголоор таг. Би Чахар Монгол, ах, найзаа гэх мэт цөөн хэдэн үг л мэднэ. Гэвч зүрх сэтгэл нь…. Түүнд Монголтой холбоотой юм бүхэн, тэр ч бүү хэл бидний хувьд ер огтхон ч анзааралгүйгээр хог руу шидчихдэг тэр "Чингис" архины хоосон шил ч хүртэл эрхэм нандин байж, Монголынх нь нэгэн хэсэг, хэлтэрхий болж байдаг аж.

Share